in

در روز قیامت چه اتفاقاتی می افتد؟ 8 راز تکان دهنده این روز مهیب (قسمت سوم)

در دو مطلب پیشین “نشانه های شوکه کننده قیامت، روزی که هیچ بازگشتی در کار نیست” و “حوادث روز قیامت از دمیدن سور اسرافیل تا پایان دنیا ” درباره حوادثی که در روز قیامت رخ می دهد صحبت کردیم اما در این مقاله می خواهیم وارد اتفاقات بعد از زنده شدن و حاضر شدن تمام موجودات در محشر کبری توضیح دهیم.

در مورد حوادث روز قیامت چندین راهکار در مورد آن مهم می‌باشد:

  1. بحث صحنه‌های هول انگیز قیامت که مطالب آن در فصل قبل توضیح داده شد، و در این قسمت از ذکر آن خودداری می شود.
  2. بحث انسان و اعمال: که در مورد کارنامه عجیب اعمال آدمی، ثبت و ضبط آن‌ها، انواع کتاب‌های ثبت اعمال و نیز مأموران ثبت و دو گروه از انسان‌ها به انواع اصحاب یمین [کسانی که نامه عملشان به دست راست آن‌ها داده می‌شود] و اصحاب شمال کسانی که نامه عملشان به دست چپ آن‌ها داده می‌شود] بحث می‌شود.
  3. بحث انسان و دیگران در عرصه قیامت ( پدر و مادر و فرزند در روز رستاخیز، دوستان، رهبران، مومنان و کافران)

 

1-انسان و اعمال او در محشر کبری:

قرآن کریم در مورد انسان و عمل او در روز قیامت چند نکته را متذکّر شده است:

سرای آخرت سرای پاداش است، نه دار عمل، و به همین دلیل در آنجا خبری از اختیار انسانی و سخن گفتن به میل و اراده خویشتن نیست،  بلکه در آنجا تنها انسان است و اعمالش و آنچه به آن مربوط است.

بنابراین اگر سخن هم بگوید همچون سخنان دنیا که از اختیار و اراده، برای کشف اسرار درون سرچشمه می‌گیرد نیست، و هر چه بگوید یک نوع انعکاس و بازتاب از اعمال اوست اعمالی که در آنجا ظاهر و آشکار است.

بنابراین سخن گفتن در آن روز همانند تکلّم در دنیا نیست که انسان بتواند به میل خود راست بگوید یا دروغ.
قرآن کریم می‌فرماید: عدّه‌ای در روز قیامت مقام مؤمنین را دیده و تأسّف خورده و تقاضای بازگشت به دنیا را می‌کنند که عملی خالصانه انجام داده و با ایمان گردند، گویند:

(إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَهً وَ مَا کَانَ أَکثَرُهُم مُؤمِنیِنَ)
«ای کاش بار دیگر (به دنیا) باز گردیم و از مؤمنان باشیم».

و در مقام نشان دادن کوچک‌ترین عمل خوب یا بد می‌فرماید:
(فَمَن یَعمَل مِثقَالَ ذَرَّهٍ خَیراً یَرَهُ * وَ مَن یَعمَل مِثقَالَ ذَرَّهٍ شَرَّاً یَرَهُ)
«پس هر کس هم وزن ذرّه‌ای کار خیر انجام دهد آن را می‌بیند و هر کس هم وزن ذرّه‌ای کار بد کرده آن را می بیند».

 

2-آن روز ایمان بدون عمل دیگر فایده ای ندارد:

در قیامت وقتی کافران نشانه‌های رستاخیز را مشاهده نمایند به تعبیر قرآن گویند: ایمان آوردیم و تسلیم هستیم، ولی این ایمان (و توبه) سودی به حال آنان ندارد زیرا توبه و ایمان در آن هنگام، صورت اجباری و اضطراری به خود می‌گیرد، و ارزش ایمان و توبه اختیاری را نخواهد داشت. در این باره خداوند می‌فرماید:

«هَل یَنظُرُونَ إِلاَّ أَن تَاتِیهُمُ المَلائِکَهُ أَو یَأتِیَ رَبُّکَ أَو یَأتِیَ بَعضُ آیَاتِ رَبِّکَ یَومَ یَأتِی بَعضُ آیَاتِ رَبِّکَ لَا یَنفَعُ نَفساً إِیمَانُهَا لَم تَکُن آمَنَت مِن قَبلُ أَو کَسَبَت فِی إِیمَانِهَا خَیراً قُلِ انتَظِرُوا إِنَّا مُنتَظِرُونَ)

«آن روز که بعضی از آیات پروردگارت تحقّق پذیرد، ایمان آوردن افرادی که قبلاً ایمان نیاورده‌اند، یا در ایمانشان عمل نیکی انجام نداده‌اند، سودی به حالشان نخواهد داشت».

آری، در آن روز نه تنها ایمان آوردن سودی نخواهد داشت، بلکه آن‌ها هم که ایمان آورده‌اند ولی عمل صالحی انجام نداده‌اند؛ در آن روز انجام عمل صالح به حال آن‌ها، نفعی ندارد، چه اینکه اوضاع و احوال طوری است که هر کسی بی اختیار دست از کارهای خلاف برمی‌دارد و به سوی عمل صالح اجباراً روی می‌آورد.

3-آن روز هر کس گرفتار اعمال خویش است:

«هر کسی در گرو کارهای خویش است»، این حقیقتی است که خداوند در قرآن کریم ان را به انسان‌ها گوشزد فرموده است، می فرماید:

(کُلُّ نَفسٍ بِمَا کَسَبَت رَهِینَهٌ)

«(آری) هر کس در گرو اعمال خویش است».

قرآن کریم نیز درباره وضع انسان‌ها به هنگام ورود به صحرای محشر می فرماید:
(وَ جَاءت کُلُّ نَفسٍ مَعَهَا سَائِقٌ وَ شَهِیدٌ)

«هر انسانی وارد محشر می‌گردد در حالی که همراه او حرکت دهنده و گواهی است.»

و درباره این گواه و حرکت دهنده تفاسیر گوناگونی شده است که از جمله آن می‌توان به اعمال خود انسان اشاره نمود، که عمل انسانی، گواه وجودی او در آن سرای خواهد بود. و رساتر از این آیه، آیات متعدّدی دیگری در قرآن است که به این حقیقت اشاره دارد که هیچ کس گناه دیگری را به دوش نمی‌کشد و هر کس گرفتار اعمال خویش است.

در سوره فاطر، آیه18 می‌خوانیم:
(وَ لَا تَزِرُ وَازِرَهٌ وِزرَ أُخرَی وَ إِن تَدعُ مُثقَلَهٌ إِلَی حِملِهَا لَا یُحمَل مِنهُ شَیءٌ وَلُو کَانَ ذَا قُربَی إِنَّمَا تُنذِرُ الَّذِینَ یَخشَونَ رَبَّهُم بِالغَیبِ وَ أَقَامُوا الصَّلَاهَ وَ مَن تَزَکَّی فَإِنَّما یَتَزَکَّی لِنَفسِهِ وَ إِلَی اللهِ المَصِیرُ)

«هیچ گنه کاری بار گناه دیگری را بر دوش نمی‌کشد؛ و اگر شخص سنگین باری دیگری را برای حمل گناه خود بخواند، چیزی از آن را بر دوش نخواهد گرفت، هر چند از نزدیکان او باشد».

آری، اگر در صحرای محشر مادر و فرزندی را حاضر کنند و مادر به فرزندش گوید من حقّ مادری و ترمبیت و شیر دادن بر تو دارم اکنون بیا یکی از این گناهان مرا به عهده خود بپذیر، در پاسخ مادرش می‌گوید: ای مادرم! من اکنون به خود مشغولم و نمی‌توانم چنین کاری بکنم، از من دور شو و به حال خودم بگذار.

توجه به این معنی تأثیر زیادی در خود سازی انسان‌ها دارد که هر کس مراقب خویش باشد، هرگز به بهانه این که اطرافیان او یا جامعه او فاسد است تن به فساد ندهد، و آلودگی محیط را مجوّزی بر آلودگی خویش نشمرد چرا که هر کس بار گناه خود را بر دوش می‌کشد.

و از سوی دیگر این درک و دید را به انسان‌ها می‌دهد که حساب خداوند با جامعه‌ها حساب مجموع و یکپارچه نیست، بلکه هر کسی مستقلاً مورد محاسبه قرار می‌گیرد، یعنی اگر هم در رابطه با پاکسازی خویشتن و هم مبارزه با فساد انجام وظیفه کرده باشد هیچ ترس و وحشتی بر او نیست هر چند تمام جهانیان غیر از او آلوده کفر و شرک و ظلم و گناه باشد. اصولاً هیچ برنامه تربیتی بدون توجه دادن به این اصل اساسی مؤثر نخواهد افتاد.

 

4-هر کس باید بنگرد برای این روز چی از پیش فرستاده است:

از مواردی که خداوند به انسان امر فرموده در مورد آن اندیشه نماید و بدان توجّه نماید، نگاه به اعمال از پیش فرستاده است.

در این مورد که با فعل امر بیان شده و حتمیّت این معنا را می‌رساند، خداوند می‌فرماید:

(وَ لتَنظُر نَفسٌ مَا قَدَّمَت لِغَدٍ)

«باید هر کس بنگرد که برای آن روز چه از پیش فرستاده».

از این روست که رسول خدا (صَلَی اللهُ عَلیه وَآله وسَلم) در توصیه‌های خویش فرمودند:

(حَاسِبُوا أَنفُسَکُم قَبلَ أَن تُحَاسَبُوا وَ زِنُوا قَبلَ أَن تُوزَنُوا وَ تَجَهَّزُوا لِلعَرضِ الأَکبَرِ؛1
از خود حساب بکشید پیش از آن که به حساب شما برسند و اعمال خود را وزن کنید پیش از آن که آن‌ها را بسنجند و برای روز قیامت خویشتن را آماده سازید».

 

5-ثبت کارنامه عجیب اعمال آدمی:

در بسیاری از آیات قرآن و روایات، سخن از نامه اعمال انسان‌ها به میان آمده است، از مجموع این آیات و روایات استفاده می‌شود که همه اعمال آدمی با تمام جزئیات در نامه‌ای ثبت می‌شود، و روز رستاخیز اگر انسان نیکوکار باشد نامه اعمالش به دست راست او، و اگر بدکار باشد نامه اعمالش را به دست چپ او می‌دهند.

در سوره حاقّه می‌خوانیم: (فَأَمَّا مَن أُوتِیَ کِتَابَهُ بِیَمِینِهِ فَیَقُولُ هَاؤُمُ اقرَؤُوا کِتَابِیه؛

امّا آن‌ها که نامه اعمالشان به دست راستشان داده شده با سرفرازی و افتخار می‌گویند هان بیائید و نامه اعمال ما را بخوانید»

و در آیه25 همین سوره آمده است: (وَ أَمَّا مَن أُوتِیَ کِتَابَهُ بِشِمَالِهِ فَیَقُولُ یَا لَیتَنِی لَم أُوتَ کِتَابِیه

«امّا کسی که نامه اعمالش در دست چپ او است می‌گوید ای کاش نامه اعمالم را به دست من نمی‌دادند»

و در سوره کهف آیه 49 می‌خوانیم« ( وَ وُضِعَ الکِتَابُ فَتَرَی المُجرِمینَ مُشفِقیِنَ مِمَّا فِیهِ وَ یَقُولُونَ یَا وَیلَتَنَا مَالِ هَذَا الکِتَابِ لَا یُغَادِرُ صَغِیرَهً وَ لَا کَبِیرَهً إِلَّا أَحصَاهَا وَ وَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِراً وَ لَا یَظلِمُ رَبُّکَ أَحَداً

«نامه‌های اعمال بنی آدم گسترده می‌شود، در آن هنگام مجرمان را می‌بینی از آنچه در آن ثبت است بیمناکند، و می‌گویند: ای وای بر ما این چه نامه‌ای است که هیچ گناه صغیره و کبیره‌ای نیست مگر آن را ثبت و احصا کرده است؟! و آنچه را انجام داده‌اند حاضر می‌یابند، و پروردگارت به احدی ظلم نمی‌کند».

در حدیثی در ذیل آیه اقِرَأ کِتابَک 1 می‌خوانیم: (ذکُرُ العَبدُ جَمیعَ مَا عَمِلَ، وَ مَا کُتِبَ عَلَیهِ، حَتَّی کَأَنَّهُ فَعَلَهُ تِلکَ السَّاعَهِ، فَلِذَلِکَ قَالُوا: یَا وَیلَتَنا مَا لِهَذا الکِتابِ لا یُغادِرُ صَغیرَه وَ لا کَبیرَهً إِلاَّ أَحصَاهَا

«در آن روز انسان آنچه را انجام داده و در نامه عمل او ثبت است همه را به خاطر می‌آورد، گویی همان ساعت آن را انجام داده است! لذا فریاد مجرمان بلند می شود و می‌گویند: «این چه نامه‌ای است که هیچ صغیره و کبیره‌ای را فروگزار نکرده است»

 

6- انواع کتاب های ثبت اعمال آدمی:

علامه طباطبایی (رحمه الله) در تفسیر شریف «المیزان» در ذیل آیه49 سوره کهف می‌فرماید: از مجموع آیات قرآن استفاده می شود که در عالم قیامت سه نوع کتاب (نامه اعمال) برای انسان‌ها وجود دارد:

نخست: کتاب واحدی است که برای حساب اعمال همگان گذارده می‌شود، و در واقع همه اعمال اوّلین و آخرین در آن ثبت است، همان گونه که در آیات فوق (آیه49 سوره کهف) خواندیم: (وَ وُضِعش الکِتَابُ) که ظاهر آن اینست کتاب واحدی برای حساب همه انسان‌ها قرار داده می‌شود.

دوّم: کتابی است که هر امّتی دارد یعنی اعمال یک امّت در آن درج است همانگونه که در سوره جاثیه آیه28 آمده است: (وَ تَری کُلَّ أُمَّهٍ جَاثَیَهً کُلُّ أُمَّهٍ تُدعَی إِلَی کِتَابِهَا الیَومَ تُجزَونَ مَا کُنتُم تَعمَلُونَ

«هر امّتی به کتاب و نامه اعمالش خوانده می شود».

سوّم: کتابی است که برای هر انسانی جداگانه وجود دارد، آن چنان که در سوره اسراء آیه13 می‌خوانیم:

(وَ تَرَی کُلَّ أُمَّهٍ جِاثِیَهً کُلُّ أُمَّهٍ تُدعَی إِلَی کِتَابِهَا الیَومَ تُجزَونَ مَا کُنتُم تَعمَلُونَ

«هر انسانی مسئولیت اعمالش را به گردن خودش افکنده‌ایم، و برای او در روز قیامت کتاب و نامه عملی بیرون می‌آوریم که آن را در برابر خود، گشوده می‌بیند».

بدیهی است هیچ گونه منافاتی در میان این آیات نیست چرا که هیچ مانعی ندارد که اعمال آدمی در کتب مختلف ثبت گردد، همان گونه که در برنامه‌های دنیا امروز نیز نظیر آن را می‌بینیم، که برای سازماندهی دقیق به تشکیلات یک کشور، برای هر واحد، نظام و حساب و سپس آن واحدها در واحدهای بزرگ‌تر، حساب جدیدی پیدا می‌کنند.

امّا با توجّه به این نکته که نامه اعمال انسان‌ها در قیامت شبیه دفتر و کتاب معمولی این جهان نیست، مجموعه‌ای است گویا، غیرقابمل انکار که شاید محصول طبیعی خود اعمال آدمی باشد.

و به هر حال آیات مورد بحث نشان می‌دهد که علاوه بر ثبت اعمال انسانی در کتب ویژه، خود اعمال نیز در آنجا تجسّم می‌یابند و حضور پیدا می‌کنند «وَ وَجدُوا ما عَمِلُوا حَاضِراً».

اعمالی که به صورت انرژی‌های پراکنده در این جهان از نظرها محو و نابود شده‌اند در حقیقت از بین نرفته‌اند (و علم امروز نیز ثابت کرده که هیچ ماده و انرژی هرگز از میان نخواهد رفت، بلکه دائماً تغییر شکل می‌دهد).

آن روز این انرژی‌های گم شده، به فرمان خداوند، تبدیل به مادّه می‌شوند، و به صورت‌های مناسبی تجسّم می‌یابند، اعمال نیک به صورت‌های جالب و زیبا، و اعمال بد در چهره‌های زشت و ننگین ظاهر می‌گردند، و این اعمال با ما خواهند بود، و به همین دلیل در آخرین جمله آیه49 سوره کهف می‌فرماید:

(وَ لا یَظلِمُ رَبُّکَ أَحَداً) و خداوند به بندگانش ستم نمی‌کند.

چرا که پاداش‌ها و کیفرها محصول اعمال خودشان است.
در حدیث گویا و بیدار کننده‌ای از امام صادق (علیهِ‌السَّلام) می‌خوانیم:

«إِنَّ رَسُولَ اللهِ (صَلَی اللهُ عَلیه وَآله وسَلم) نَزَلَ بِأَرضٍ قَرعَاءَ فَقَالَ لِأَصحَابِهِ: ائتُونَا بِحَطَبٍ، فَقَالُو: یَا رَسُولَ اللهِ! نَحنُ بِأَرضٍ قَرعَاءَ مَا بِهَا مِن حَطَبٍ، قَالَ فَلیَأتِ کُلُّ إِنسَانٍ بِمَا قَدَرَ عَلَیهِ فَجَاءُ وا بِهِ حَتَّی رَمَوا بَینَ یَدَیهِ بَعضَهُ عَلَی بَعضٍ، فَقَالَ رَسُولِ اللهِ (صَلَی اللهُ عَلیه وَآله وسَلم): هَکَذَا تَجتَمِعُ الذُّنُوبُ، ثُمَّ قَالَ: إِیَّاکُم وَ المُحَّقرَاتِ مِنَ الذُّنُوبِ فَإِنَّ لِکُّلِ شَیءٍ طَالِباً، أَلَا وَ إِنَّ طَالِبَهَا یَکتُبُ مَا قَدَّمُوا وَ آثارَهُم وَ کُلَّ شَیءٍ أَحصَیناهُ فِی إِمامٍ مُبِینٍ.

«رسول خدا (صَلَی اللهُ عَلیه وَآله وسَلم) وارد زمین بی آب و علقی شد، به یارانش فرمود: هیزم بیاورید، عرض کردند: ای رسول خدا! اینجا سرزمین خشکی است که هیچ هیزم در آن نیست، فرمود: بروید، هر کدام هر مقدار می‌توانید جمع کنید، هر یک از آن‌ها مختصر هیزم یا چوب خشکیده‌ای با خود آورد، و همه را پیش روی پیغمبر (صَلَی اللهُ عَلیه وَآله وسَلم) روی هم ریختند (شعله‌ای در آن افکند و آتشی عظیم از آن زبانه کشید) سپس پیامبر (صَلَی اللهُ عَلیه وَآله وسَلم) فرمود: اینگونه گناهان (کوچک) روی هم متراکم می‌شوند (و شما برای تک تک آن‌ها اهمیّتی قائل نیستید!) آنگاه فرمود: بترسید از گناهان کوچک که هر چیزی طالبی دارد، و طالب آن‌ها آنچه را از پیش فرستادند، و آنچه را از آثار باقی گذاشته‌اید می‌نویسد و همه چیز را در کتاب مبین ثبت کرده است»

 

7-ماموران ثبت اعمال:

خداوند متعال برای از بین بردن غرور و غفلت و تقویت یاد معاد فرشتگانی را بر انسان گمارده است که مأمور و ناظر اعمال آدمی می‌باشند و آن را ثبت نموده، در روز جزا نیز بر آن گواهی می‌دهند.
در آیات متعدّدی به این مأموران اشاره شده، در سوره انفطار آیه10 آمده است:

(وَ إِنَّ عَلَیکُم لِحَافِظِینَ)

«بدون شک نگاهبانانی بر شما گمارده شده است».

و نیز در سوره ق، آیه18 می‌فرماید:

(مَا یَلفِظُ مِن قَولٍ إِلَّا لَدَیهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ)

«انسان هیچ سخنی را تلفّظ نمی‌کند مگر این که نزد آن فرشته‌ای است مراقب و آماده برای انجام مأموریت».

بدون شک خداوند قبل از هر کس، و بهتر از هر کس، شاهد و ناظر اعمال آدمی است، ولی برای تأکید بیشتر و احساس مسئولیت فزون‌تر مراقبان زیادی گمارده است که یک گروه از آن‌ها همین فرشتگانند.

در روایت آمده است که شخصی از امام صادق (علیهِ‌السَّلام) پرسید: علت وجود فرشتگان مأمور ثبت اعمال نیک و بد انسان‌ها چیست، در حالی که می‌دانیم خداوند عالم السِّر و ما هو اخفی است یعنی هر چیزی را که از آن مخفی‌تر نیست می‌داند؟!

امام (علیهِ‌السَّلام) در پاسخ فرمود:
«استَعبَدَهُم بِذَلِکَ وَ جَعَلَهُم شُهُوداً عَلَی خَلقِهِ لِیَکُونَ العِبَادُ لِمُلَازَمَتِهِم إِیَّاهُم أَشَدَّ عَلَی طَاعَهِ اللهِ مُوَاظَبَهً، وَ عَن مَعصِیَتِهِ أَشَدَّ انقِبَاضاً وَ کَم مِن عَبدٍیَهُمُّ بِمَعصِیَتِهِ فَذَکَرَ مَکَانَهُمَا فَارعَوَی وَ کَفَّ فَیَقُولِ رَبِّی یَرَانِی وَ حَفَظَتِی عَلَیَّ بِذَلِکَ تَشهَدُ وَ إَنَّ اللهَ بِرَأفَتِهِ وَ لُطفِهِ أَیضاً وَ کَّلَهُم بِعِبَادِهِ یَذُبِّونَ عَنهُم مَرَدَهَ الشَّیطَانِ وَ هَوَامَّ الأَرضِ وَ آفاتٍ کَثِیَرهً مِن حَیثُ لَا یَرَونَ بِإِذنِ اللهِ إِلَی أَن یَجِیءَ أَمرُ اللهِ؛

خداوند این فرشتگان را به عبادت خود دعوت کرد و آن‌ها را شهود بر بندگانش قرار داد، تا بندگان به خاطر مراقبت آنان، بیشتر مراقب اطاعت الهی باشند، و از عصیان او بیشتر ناراحت شوند، و چه بسیار بنده‌ای که تصمیم به گناه می‌گیرد سپس به یاد این فرشته می‌افتد و خودداری می‌کند، می‌گوید:

پروردگارم مرا می‌بیند، و فرشتگان حافظ اعمال نیز گواهی می‌دهند، علاوه بر این، خداوند به رحمت و لطفش این‌ها را مأمور بندگان کرده، تا به فرمان خدا شیاطین سرکش را از آن‌ها دور کند، و همچنین جانوران زمین و آفات بسیار را که آنها نمی بینند، تا آن زمان که فرمان خدا و مرگ آن‌ها فرا رسد.

از این روایت به خوبی استفاده می‌شود که آن‌ها علاوه بر مأموریت ثبت اعمال مأمور حفظ انسان از حوادث ناگوار و آفات و وسوسه‌های شیاطین نیز هستند.

 

8-ویژگی حیرت آور فرشتگان:

درباره ویژگی‌های این فرشتگان تعبیرات پر معنی و هشدار دهنده‌ای در روایات اسلامی وارد شده است از جمله این که:

1-کسی از امام موسی بن جعفر (علیهِ‌السَّلام) سؤال کرد:

دو فرشته ای که مأمور ثبت اعمال انسان هستند آیا از اراده و تصمیم باطنی او به هنگام گناه یا کار نیک نیز با خبر می‌شوند؟

امام (علیهِ‌السَّلام) در پاسخ فرمود:

آیا بوی چاه فاضل آب و عطر یکی است؟ راوی عرض کرد نه.

امام (علیهِ‌السَّلام) فرمود:

«إِنَّ العَبدَ إِذَا هَمَّ بِالحَسَنَهِ خَرَجَ نَفَسُهُ طَیِّبَ الرِّیحِ فَقَالَ صَاحِبُ الیَمِینِ لِصَاحِبِ الِّشمَالِ قُم فَإِنَّهُ قَد هَمَّ بِالحَسَنَهِ فَإِذَا فَعَلَهَا کَانَ لِسَانُهُ قَلَمَهُ وَ رِیقُهُ مِدَادَهُ فَأَثبَتَهَا لَهُ وَ إِذَا هَمَّ بِالسَّیِئَهِ خَرَجَ نَفَسُهُ مُنتِنَ الرِّیحِ فَیَقُولُ صَاحِبُ الشِّمَالِ لَصَاحِبِ الَیمِینٍ قِف فَإِنَّهُ قَد هَمَّ بِالسَّیِئَهِ فَإِذَا هُوَ فَعَلَهَا کَانَ لِسَانُهُ قَلَمَهُ وَ رِیقُهُ مِدَادَهُ وَ أَثبَتَهَا عَلَیهِ

هنگامی که انسان نیّت کار خوبی کند نفسش خوشبو می‌شود! فرشته‌ای که در سمت راست است (و مأمور ثبت حسنات می‌باشد) به فرشته سمت چپ می‌گوید: برخیز که او اراده کار نیک کرده است و هنگامی که آن را انجام داد زبان آن انسان قلم آن فرشته، و آب دهانش مرکب او می‌شود، و آن را ثبت می‌کند، امّا هنگامی که اراده گناهی می‌کند نفسش بد بو می‌شود! ملائکه طرف چپ به فرشته سمت راست می‌گوید برخیز که او اراده معصیت کرده، و هنگامی که آن را انجام می‌دهد زبانش قلم آن فرشته و آب دهانش مرکب او است و آن را می‌نویسد.

این حدیث به خوبی نشان می‌دهد که نیّت انسان در تمام وجود او اثر می‌گذارد، و فرشتگان از اسرار درونش به وسیله آثار برون آگاه می‌شوند، و مسلمّاً اگر آگاه نباشند نمی‌توانند اعمال انسان را به خوبی ثبت کنند، چرا که چگونگی نیّت در ارزش و خلوص و آلودگی عمل فوق‌العاده مؤثر است تا آنجا که پیغمبر اکرم (صَلَی اللهُ عَلیه وَآله وسَلم) در حدیث معروفی فرموده:

«إِنَّمَا الأَعمَالُ بِالنّیِاتِ؛ اعمال به نیّت‌ها بستگی دارد.

دیگر اینکه معلوم می‌شود از خود انسان می گیرند و برای او خرج می‌کنند، زیان ما قلم آن‌ها است، و آب دهان ما مرکب آن‌ها!

2- آن‌ها مامورند به هنگامی که انسان نیّت کار نیک می‌کند آن را به عنوان یک «حسنه» ثبت کنند

و هنگامی که آن را انجام می‌دهد ده حسنه بنویسند، امّا هنگامی که تصمیم بر گناه می‌گیرد تا عمل نکرده چیزی بر او نمی‌نویسند و بعد از عمل تنها یک گناه ثبت کنند.

این تعبیر بیانگر نهایت لطف و فضل الهی بر انسان است که نیّت گناه را بر او می‌بخشد، و فعل گناه را بر طبق موازین عدالت جزا می‌دهد، ولی در مسیر اطاعت هر نیّتی حسنه‌ای است، و هر کار نیکی را بر طبق تفضل پاداش می‌دهد، نه بر میزان عدل، و این تشویقی است برای انجام اعمال نیک.

3- در روایت دیگری آمده است که رسول خدا (صَلَی اللهُ عَلیه وَآله وسَلم) بعد از اشاره به وجود این دو فرشته، و نوشتن حسنات با پاداش ده برابر، فرمود:

هنگامی که انسان کار بدی انجام می‌دهد، فرشته راست به فرشته چپ می‌گوید: در نوشتن این گناه عجله مکن شاید کار نیکی بعد از آن انجام دهد که گناه او را بپوشاند همانگونه که خداوند بزرگ می‌فرماید:

«إِنَّ الحَسَناتِ یُذهِبنَ السَّیِئاتِ»، یا این که توبه و استغفار کند (و اثر گناه از میان برود)… و او هفت ساعت از نوشتن کار بد خودداری می‌کند، و اگر کار نیک یا استغفاری به دنبال آن نیاید فرشته حسنات به فرشته سیّئات می‌گوید: بنویس بر این بدبخت محروم».

4- در حدیث دیگری از امام صادق (علیهِ‌السَّلام) آمده است:

«هنگامی که مؤمنان در یک مجلس خصوصی با هم سخن می‌گویند حافظان اعمال، به یکدیگر می‌گویند ما از آن‌ها دور شویم، شاید سِرّی دارند که خدا آن را مستور داشته است».

5- علی (علیهِ‌السَّلام) در خطبه 157 نهج‌البلاغه که مردم را در آن به تقوی دعوت کرده، می‌فرماید:

«اعلَمُوا عِبَاد اللهِ أَنَّ عَلَیکِم رَصَداً مِن أَنفُسِکُم وَ عُیُوناً مِن جَوَارِحِکُم وَ حُفَّاظَ صِدقٍ یَحفَظُونَ أَعمالَکُم وَ عَدَدَ أَنفَاسِکُم لا تَستُرُکُم مِنهُم ظُلمَهُ لَیلٍ دَاجٍ وَ لَا یُکِنُّکُم مِنهُم بَابٌ ذُو رِتَاجٍ وَ إِنَّ غَداً مِن الیَومِ قَرِیبٌ؛

بدانید ای بندگان خدا که مراقبانی از خودتان بر شما گماشته شده، و دید بان‌هایی از اعضای پیکرتان، و نیز بدانید حسابگران راستگو اعمال شما را ثبت می‌کنند، و حتّی شماره نفسهایتان را نگه می‌دارند، نه ظلمتِ شبِ تاریک شما را از آن پنهان می‌دارد، و نه درهای محکم و فرو بسته و چه فردا به امروز نزدیک است.

6- فرشتگان شب غیر از فرشتگان روزند:

در ذیل آیه17 سوره اسراء روایات فراوانی از شیعه و سنّی نقل شده است که در آن جداگانه اشاره به مشاهده فرشتگان شب و روز شده است. و آن نماز صبح است که در هر دو کتاب فرشته شب و روز ثبت می شود.

علامه طباطبایی (رَحمَه‌ُالله) در تفسیر «المیزان» بعد از ذکر چندین روایت در مورد آن، می‌فرماید:
«تفسیر مشهود بودن قرآن فجر در روایات شیعه و سنّی به اینکه چون ملائکه شب آن را می‌بینند و هم ملائکه روز آن قدر در این دو طائفه بسیار است که نزدیک است به حد تواتر برسد».

این مطلب چطور بود؟

1 point
Upvote Downvote

نویسنده حسین

ما در مجموعه "نماز شب" وظیفه خودمان می دانیم با ارزش ترین مطالبی که حرف خدا، پیامبر و ائمه معصومین است را به زبان ساده منتشر کنیم تا نوری باشد در این تاریکی آخرالزمان.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

حوادث روز قیامت از دمیدن سور اسرافیل تا پایان دنیا (قسمت دوم)

شاهدان و شاکیان روز قیامت چه کسانی هستند

شاهدان و شاکیان روز قیامت چه کسانی هستند (قسمت چهارم)